Tiềm năng cho hoạt động M&A trong lĩnh vực ngân hàng là rất lớn. Tuy nhiên, việc tái cơ cấu của ngành này hiện chỉ mới ở giai đoạn sơ khai, mới sắp xếp được thanh khoản của các ngân hàng nhỏ, yếu kém.
Ông Lê Đức Thúy, Nguyên Thống đốc Ngân hàng nhà nước (NHNN) cho rằng, M&A là một trong những giải pháp trong việc thực hiện đề án tái cấu trúc ngành mà Chính phủ và NHNN đang thực hiện. Vì thế, tiềm năng cho hoạt động M&A trong lĩnh vực này sẽ còn sôi động trong thời gian tới. Tuy nhiên, theo ông Thúy, việc tái cơ cấu của ngành ngân hàng hiện chỉ mới ở giai đoạn sơ khai, mới sắp xếp được thanh khoản của các ngân hàng nhỏ, yếu kém.
Có ý kiến cho rằng, việc tái cơ cấu lĩnh vực tài chính – ngân hàng hiện chỉ tập trung ở các ngân hàng nhỏ, chưa thực sự đi sâu vào cả hệ thống. Nhưng ông Thúy cho rằng, để thực hiện được đề án tái cấu trúc của ngành ngân hàng trước hết phải tái cơ cấu thanh khoản của các nhà băng nhỏ, yếu kém. Có như vậy, mới có thể thực hiện được các bước tiếp theo trong đề án tái cấu trúc của ngành. Trên thực tế, trong thời gian qua những khó khăn xuất phát từ ngân hàng nhỏ, yếu kém đã ảnh hưởng nhất định đến hoạt động của ngành.
Vì thế, trước khi đi vào chiều sâu thực hiện đề án tái cấu trúc cần phải giải quyết, xử lý và sắp xếp lại các ngân hàng nhỏ. Kế tiếp là xử lý nợ xấu đang gia tăng và tiềm ẩn.
Giải quyết vấn đề nợ xấu cũng là một trong những giải pháp để tái cơ cấu ngân hàng. Song vấn đề hiện nay là làm thế nào để xử lý được nợ xấu đang tồn động bằng nguồn lực nào mới đem lại được hiệu quả. Lập công ty mua nợ quốc gia và ai sẽ là chịu trách nhiệm với số tiền bỏ ra để xử lý… Trên các phương tiện thông tin hiện nay cũng đã đưa ra các luồng ý kiến khác nhau. Chẳng hạn như bỏ tiền xử lý nợ xấu chỉ có thể cứu các đại gia ngân hàng. Vì nợ xấu tăng là do hậu quả cho vay ồ ạt của các ngân hàng nên giải quyết nợ xấu chưa hẳn đã đem lại lợi ích cho doanh nghiệp. Do đó, theo ông Thúy cần có sự đồng thuận cao trong xã hội. Bởi ngân hàng chính là huyết mạch của nền kinh tế.
Trong đề án tái cấu trúc nền kinh tế thì đề án cơ cấu hệ thống ngân hàng là một vấn đề lớn được Chính phủ phê duyệt và ban hành đề án tái cấu trúc sớm nhất trong tất cả các lĩnh vực. Bởi khi thanh khoản của ngành ngân hàng suy kiệt sẽ có ảnh hưởng nhất định đến nền kinh tế. Mặc dù đề án tái cơ cấu của ngành ngân hàng là sớm nhất trong số các lĩnh vực ngành nghề, nhưng hiện tại chỉ mới là giai đoạn đầu và sơ khai nên đòi hỏi phải có thêm nhiều thời gian. Khi hệ thống ngân hàng lành mạnh thì nền kinh tế cũng sẽ phát triển tốt hơn. Chính vì thế, để có thể thực hiện được các giai đoạn sắp tới trong đề án tái câu trúc ngành ngân hàng theo ông Thúy đòi hỏi phải mất nhiều thời gian và cần có sự đồng thuận. Điều này cũng sẽ là cơ hội cho các giao dịch M&A ở lĩnh vực ngân hàng.
Ông Mohit Mehrotra, Chuyên gia cao cấp Ban tư vấn tài chính ngân hàng, Tư vấn chiến lược và Vận hành – Deloitte Consulting cho rằng, với áp lực cạnh tranh hiện nay của các ngân hàng Việt Nam. Trong đó, vấn đề về lãi suất, tăng vốn và năng lực cạnh tranh đang là những vấn đề còn tồn động đối với ngân hàng Việt Nam. Vì thế, với các nhà băng yếu kém sẽ khó có thể cạnh tranh trong bối cảnh thị trường đang dần khốc liệt hơn. Thị trường sẽ đóng vai trò quan trọng đối với các ngân hàng trong thời gian 7 – 8 năm tới.
Sự biến động của thị trường sẽ là cơ hội lớn cho các ngân hàng phát triển, nhất là khi số lượng các DNVVN gia tăng. Các ngân hàng Việt Nam cũng đang từng bước định vị ngân hàng khu vực song Mê Kông. Trong đó, nhiều nhà băng Việt Nam đã có mặt ở các quốc gia như Campuchia, Lao, Đức… Tuy nhiên, điều đó cũng tạo ra thách thức và áp lực cho các ngân hàng Việt Nam khi thị trường có những biến động trong thời gian tới. Các nhà đầu tư nước ngoài cũng quan tâm nhiều hơn đến các ngân hàng trong nước, nhất là khi năng lực cạnh tranh của nhà băng Việt Nam còn yếu kém. Trong đó, có thể kể đến việc phát triển dịch vụ và nguồn thu từ phí trong hoạt động tài chính. Trên thực tế hiện nay, nguồn thu đóng góp vào lợi nhuận của các nhà băng Việt Nam chủ yếu là từ hoạt động tín dụng và chưa thể kỳ vọng nhiều vào nguồn thu từ phí dịch vụ. Trong khi, các ngân hàng nước ngoài lại có lợi thế về phát triển dịch vụ để gia tăng nguồn thu từ hoạt động này.
Vì thế, yếu tố đòi hỏi đầu tiên đối với các ngân hàng Việt Nam chính là thực hiện việc cải tổ và tái cấu trúc lại bộ máy cũng như hoạt động của mình. Có như vậy, các nhà băng mới dần nâng cao năng lực cạnh tranh cũng như gia tăng nguồn thu trong hoạt động. Bên cạnh đó, các yếu tố như cơ sở hạ tầng, nhân sự… cũng cần được quan tâm nhiều hơn. Các ngân hàng cần phải thay đổi cả quy mô và chất lượng để đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của khách hàng và thị trường. Vì thế, điều quan trọng là các ngân hàng phải xác định được điểm mấu chốt tạo ra sự thay đổi. Điểm mấu chốt đó có thể tạo ra sự khác biệt…
Theo ông Hạ Bá Trực, Giám đốc đầu tư HDBank, M&A lĩnh vực tài chính-ngân hàng không còn là vấn đề mới mẽ nửa mà vấn đề này đã diễn ra khá mạnh mẽ trong thời gian qua. Tuy nhiên, khoảng 70% các thương vụ M&A thường không mang lại hiệu quả như kỳ vọng, bởi sự tích hợp kém và đánh giá quá cao sức mạnh tổng hợp sau khi M&A.
Đánh giá về xu hướng M&A trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng Việt Nam, ông Trực cho rằng, chính những áp lực cạnh tranh giữa các ngân hàng, nhất là khi chủ trương thực hiện đề án tái cấu trúc ngành ngân hàng đang được Chính phủ và NHNN thực hiện sẽ dần thúc đẩy quá trình M&A trong lĩnh vực này. M&A là chiến lược hiệu quả để gia tăng khách hàng, phát triển mạng lưới kinh doanh cũng như gia tăng thị phần cho ngân hàng.
Các ngân hàng nhỏ có thể sáp nhập lại với nhau để trở thành một nhà băng lớn. Song để có thể đạt được điều này đòi hỏi phải có sự hợp lực, hợp sức và từng bước cải tổ tốt hơn.
Tuy nhiên, sau M&A phải tìm ra được các nhà lãnh đạo cho ngân hàng mới, đồng thời tránh sự xung đột về văn hóa. Bởi thực tế, vấn đề về xu đột văn hóa luôn tồn đọng sau khi M&A. Hay nói cách khác là phải chấp nhận thương đau trong ngắn hạn để thu được lợi ích dài hạn. Vì thế, để thực hiện M&A thành công cần thực hiện được các yếu tố trên.
Trả lời câu hỏi về việc đề án tái cấu trúc ngân hàng hiện đã thực hiện đến giai đoạn nào và có những khó khăn gì, Vụ trưởng Vụ dự báo thống kê – tiền tệ (NHNN) ông Nguyễn Hữu Nghĩa cũng cho rằng, hiện NHNN đang trong quá trình thực hiện các giai đoạn trong đề án tái cấu trúc. Theo ông Nghĩa, vốn là vấn đề quan trọng trong việc thực hiện tái cấu trúc, nhưng không phải là tất cả mà quan trọng hơn vẫn là quản trị của các ngân hàng. Thời gian qua, việc mua bán, sáp nhập trong hệ thống ngân hàng đã diễn ra khá sôi động. Hiện NHNN đang từng bước xử lý các ngân hàng yếu kém, thiếu thanh khoản nằm trong danh sách kiểm soát đặc biệt, nhưng chưa thể công bố danh sách. Vì thế, theo ông Nghĩa, xu hướng M&A trong lĩnh vực ngân hàng sẽ còn diễn ra trong thời gian tới.
Tuy nhiên, khi thực hiện đề án tái cơ cấu và xử lý các ngân hàng nhỏ thì quyền lợi của người gửi tiền vẫn luôn được đảm bảo. Do đó, vấn đề tâm lý thị trường cũng là yếu tố quyết định trong quá trình thực hiện đề án tái cấu trúc đối với hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, thách thức đối với việc tái cấu trúc ngành ngân hàng hiện nay cũng không nhỏ. Vì các cân đối vĩ mô của Việt Nam cũng có những khó khăn nhất định đến việc tái cấu trúc.
Mặt khác, theo ông Nghĩa, sáp nhập, hợp nhất trong lĩnh vực ngân hàng không hẳn là phép cộng mà cần có sự cải tổ và đẩy mạnh phát triển hậu M&A. Đó mới chính là tinh thần và ý nghĩa của việc thực hiện đề án tái cấu ngành ngân hàng mà NHNN đang làm.
Ông Phạm Thanh Hà, Phó tổng giám đốc Vietcombank cho biết, sau khi bán cổ phần cho nhà đầu tư chiến lược nước ngoài là Mizuho (Nhật Bản) Ngân hàng đã từng bước đổi mới được quản trị điều hành và nâng cao năng lực cạnh tranh. Cổ đông chiến lược Vietcombank đã có những hỗ trợ tích cực để tăng sức mạnh trên thị trường tài chính.
Mizuho, ngành ngân hàng Nhật Bản đang dần thu hẹp nên với các tập đoàn tài chính Nhật Bản đang từng bước tìm kiếm cơ hội đầu tư ra nước ngoài thông qua hình thức M&A. Trong đó, lĩnh vực tài chính – ngân hàng của Việt Nam là một trong những lựa chọn của các nhà đầu tư Nhật Bản, trong đó có Mizuho. Vì thế, trong thời gian tới việc tìm kiếm cơ hội đầu tư thông qua hoạt động M&A trong lĩnh vực tài chính sẽ gia tăng.
(Theo Đầu tư)